Een onderdeel in mindfulness is milde vriendelijkheid, oftewel mildheid, oftewel compassie toepassen voor jezelf en voor anderen. Voordat ik in aanraking kwam met mindfulness dacht ik dat ik heel veel compassie had met iedereen om me heen. Ik kon goed medeleven tonen, empathisch zijn, behulpzaam zijn naar anderen, lief zijn voor anderen. Dat soort dingen. Tijdens mijn opleiding als mindfulnesstrainer dacht ik dan ook met een tikkeltje hoogmoed; oh compassie. Hoef ik niet te leren. Doe ik al jaren. Kan ik al. Ik ben Miss Compassie herself. Sterker nog. Ik vroeg aan mijn leraar hoe ik van mijn té veel aan compassie af kon komen. Ik liet me namelijk zo meeslepen met het wel en wee van anderen dat ik daar soms last van had. Hij antwoordde: ‘Compassie geeft verlichting, geen last’. Ik vond het een stom antwoord. Kon er ook niks mee. Nadat ik mijn gekrenkte ego weer wat had opgepoetst, vroeg ik me af; maar als het geen compassie is, wat is het dan wel? En trouwens, wat is compassie eigenlijk? Ik besloot dat ik eerst een duidelijke uitleg van compassie nodig had om grip te krijgen.

Duidelijke uitleg
De allerbeste verklaring van wat compassie is, vond ik in het boek ‘In de maalstroom van je leven’ van Edel Maex, psychiater en zen-leraar. Hij zegt daarin: ‘Compassie is wat de meeste mensen voelen als ze een kind zijn eerste stapjes zien zetten; het opstaan, het wiebelige evenwicht bewaren, beginnen met waggelen, genieten van het succes als het lukt, vallen en dan weer opstaan..’
En als het kindje valt ben jij er niet boos op toch? Je zegt niet: ‘Jeetje, kun je het nou nog niet?’ Je probeert ook niet het kindje rechtop te zetten. Nee, je laat het zijn eigen manier vinden. Je moedigt aan en als het bijna bij je is dan strek je je armen naar voren zodat het jouw handen kan grijpen en geniet je als het doel is bereikt. Deze mix van vertedering en aanmoediging; dat is compassie.
De meeste mensen gaan niet zo met zichzelf om. Vaak lopen we op onszelf te foeteren, onszelf voor de kop te slaan als het allemaal niet wil lukken. Nog maar eens proberen dan, ik zal het toch wel een keer voor elkaar krijgen? En dat het dan weer niet lukt. Zo kun je eigenlijk niet leren. Je maakt het alleen nog maar erger.

Wat is compassie voor jezelf?
De beste plek om te weten te komen wat compassie is, is je eigen verlangen. Hoe zou je willen dat er iemand met jou omgaat als jij het moeilijk hebt? Verlang je dan naar verwijt of naar begrip? Naar respect of naar vernedering? Wil je iemand die naar je luistert of iemand die jou vertelt dat je het allemaal anders zou moeten doen (alsof je dat zelf al niet weet…).
Compassie hebben voor jezelf is een bewuste beslissing. Je kiest ervoor om jezelf niet langer van alles te verwijten. En dat gaat niet altijd van een leien dakje, kan ik je vertellen. Want de eerste, beste keer dat het niet lukt en je weer vervalt in zelfverwijt komen de oordelen ook weer vanzelf. Je hebt dan de neiging om jezelf voor dit mislukken weer te veroordelen. Maar precies op dát moment herinner je jezelf eraan dat je kiest voor compassie. Want jezelf veroordelen voor je gebrek aan compassie zou meer van hetzelfde zijn.

Hoe dan?
Wat kun je dan wel doen? Zoals je naar het kindje kijkt dat valt en opstaat, met die mix van vertedering en aanmoediging, met compassie naar jezelf kijken, naar je aloude patronen die je maar niet gestopt krijgt, naar je pijn, naar je verlangen. Dat gaat niet van vandaag op morgen. Het is oefenen, oefenen, en nog eens oefenen. Maar op deze andere manier met jezelf omgaan is een 180 graden ommezwaai. En als je eenmaal een beginnetje hebt gemaakt, merk je dat compassie niet hetzelfde is als ‘lief zijn’ voor jezelf en voor anderen. Dat het niets te maken heeft met medelijden. Ook niet met proberen de pijn van een ander te verlichten.

Smaakt naar meer
Ik durf te stellen dat je geen compassie kunt hebben voor anderen als je geen zelfcompassie kunt toepassen. Dan wordt compassie verward met reacties die komen vanuit een andere plek zoals; meer of minder voelen, je best doen, goed genoeg zijn, dienstbaar zijn, vanuit schuldgevoel of medelijden, erbij horen of buiten gesloten worden. Daar gaat het dan over. Waar overigens niks mis mee hoeft te zijn maar het kan verhelderend werken om het verschil te kennen. Inmiddels vele oefeningen verder en nog lang niet uitgeoefend weet ik het als mens en neem ik het mee in mijn trainingen; van compassie kun je geen last ervaren, het smaakt juist naar meer.

 

Birgit Weustink

Birgit Weustink

Mindfulnesstrainer | Oprichter Dochters van Twente |

Birgit is mindfulnesstrainer (cat 1) en leidt MBSR groepstrainingen.

Daarnaast ontwikkelt ze binnen Dochters van Twente vitaliteitsprogramma’s voor mensen, teams en organisaties.